Het mysterie van de oorsprong van de huiskat

Veel mensen weten dat katten in het Oude Egypte werden vereerd. De Egyptenaren zijn mogelijk zo’n zesduizend jaar geleden begonnen met het temmen van wilde katten. Lange tijd werd daarom gedacht dat de moderne huiskat daar aan zijn lange reis van woestijn naar de sofa is begonnen. Maar klopt dat wel?

Egypte

Het is nog steeds moeilijk voor te stellen hoe de Oude Egyptenaren de bouw van de immense piramides en tempels voor elkaar kregen. De vele tienduizenden werkkrachten die tegelijkertijd nodig waren voor een bouwwerk dienden uiteraard gehuisvest en gevoed te worden. De Egyptenaren bouwden daarom permanente nederzettingen die onder andere voorzien werden van schuren voor de opslag van een indrukwekkende graanvoorraad. De koninklijke graansilo’s werkten helaas als een magneet op muizen, ratten en ander ongedierte. De vraatzucht van de beestjes zorgde voor grote verliezen.

De knaagdieren trokken op hun beurt de Afrikaanse wilde kat aan, hun natuurlijke vijand. De Oude Egyptenaren leerden het dier kennen als een uiterst effectieve jager. Niet alleen doodde de wilde kat de muizen en ratten die zich tegoed deden aan de graanvoorraden, de kat wist ook wel raad met gevaarlijke slangen zoals cobra’s, die zich overal konden verbergen en een gevaar vormde voor de werkers. De katten werden dus aangemoedigd om zich meer tussen de mensen te begeven.

Deze prille samenwerking was nog maar het begin van de sterrenstatus die de kat uiteindelijk zou krijgen in het Oude Egypte. In een paar duizend jaar steeg de kat in aanzien van goede jager tot getemde partner, en van gefokt huisdier tot uiteindelijk heilig dier met een uiterst belangrijke plaats in de Egyptische godsdienst.

Cyprus

Enkele jaren geleden werden bij opgravingen in Cyprus de overblijfselen van een kat gevonden die ogenschijnlijk samen met zijn overleden baasje werd begraven… 9.500 jaar geleden. Dat is ruim vierduizend jaar voordat de kat geëerd werd in de Egyptische kunst en gemummificeerd werd. Katten komen van nature niet voor op Cyprus, wat suggereert dat de vriendschap tussen mens en kat waarschijnlijk al veel eerder is begonnen dan we tot nu toe dachten.

Andere onderzoekers vonden ook al hints van kattenverering in de vorm van kattenversieringen op aardewerk uit het Stenen Tijdperk van tenminste 10.000 jaar oud.

Oorsprong van de huiskat

Toch is er nog weinig bekend over de oorsprong van de huiskat zoals we die nu kennen. Er is een groot verschil tussen wilde katten die zich nuttig maakten en zich daardoor onder de mensen begaven, wellicht geëerd werden, en een kat die daadwerkelijk structureel is gedomesticeerd, doorgefokt en als huisdier werd gehouden.

Het helpt daarbij niet dat onze huiskat, in tegenstelling tot honden, in vrijwel alle opzichten nog altijd gelijk is aan zijn wilde tegenhanger.

Onze huiskat is in vrijwel alle opzichten nog altijd gelijk aan zijn wilde tegenhanger.

Nieuwe inzichten

Een eerder onderzoek had al aangetoond dat onze moderne huiskat afstamt van een wilde kat die meer dan 100.000 jaar geleden het Midden-Oosten onveilig maakte. In een recenter DNA onderzoek werd gezocht naar een antwoord op de vraag hoe de kat zich over de wereld heeft kunnen verspreiden.

In het onderzoek werden de overblijfselen van in totaal 209 katten onderzocht, verspreid over meer dan 30 plekken in Europa, het Midden-Oosten en Afrika. De oudste overblijfselen stammen uit de periode vlak voor de opkomst van de landbouw, zo’n 15.000 jaar geleden. Uit het onderzoek werd geconcludeerd dat kattenpopulaties zich grofweg in 2 grote golven hebben verspreid.

De eerste golf verspreidde zich onder aanvoering van de Romeinen over Zuid-Europa, waarbij de katten waarschijnlijk dezelfde nuttige rol vervulden als ze al in het Oude Egypte hadden bewezen: de graanvoorraden beschermen tegen ratten en muizen in de overal opkomende landbouwgemeenschappen.

Duizenden jaren later was er een tweede golf die zich verspreidde over Afrika, Azië en de rest van Europa. Zeevaardige volken zoals de Vikingen speelden hierbij waarschijnlijk een prominente rol: katten werden aan boord gehouden om ratten te bestrijden, en konden aan land in nederzettingen hun noeste arbeid voortzetten.

Verder onderzoek

Nuttige en verrassende inzichten, maar helaas nog geen eenduidig antwoord op de vraag wanneer de huiskat nou precies is ontstaan. Wat dat betreft hebben honden het beter voor elkaar: de universiteit van Oxford heeft recent een zeer uitgebreid DNA onderzoek aangekondigd waarbij men het definitieve antwoord hoopt te vinden op de vraag wanneer de hond precies werd gedomesticeerd.

Voor katten blijkt er simpelweg minder geld beschikbaar te zijn voor vergelijkbaar onderzoek, dus als er zich onder de lezers van KattenEnzo nog mensen bevinden met een goed gevulde portemonnee…?

Trefwoorden: onderzoek, studie

Kat met prooidier: amagoba0 / Pixabay

Vorige Volgende

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

0 shares